In de zorg, in het onderwijs en in elke vorm van hulpverlening werken we met mensen die groeien, zoeken, struikelen en opnieuw proberen. We besteden veel aandacht aan wat moeilijk loopt: fouten, conflicten, overtredingen van regels. Dat is begrijpelijk – problemen vragen nu eenmaal om oplossingen. Maar te vaak vergeten we het eenvoudigste en krachtigste instrument dat we tot onze beschikking hebben: het compliment.
Een compliment lijkt iets kleins. Een paar vriendelijke woorden, een schouderklopje, een oprechte erkenning. Toch heeft zo’n klein gebaar een groot effect. Mensen voelen zich gezien wanneer hun inzet wordt opgemerkt. Ze ervaren dat hun moeite ertoe doet. Dat gevoel is een van de sterkste motoren voor verandering en samenwerking. Niet toevallig vieren we in België op 1 maart de Nationale Complimentendag: een mooie aanleiding om stil te staan bij de kracht van waardering.
In mijn werk met teams merk ik telkens opnieuw hoe zelden professionals complimenten geven. We zijn opgeleid om te analyseren wat fout loopt, om risico’s te detecteren, om gedrag te corrigeren. Daardoor ontwikkelt zich ongemerkt een cultuur waarin vooral kritiek klinkt. Natuurlijk is feedback nodig, maar wanneer ze eenzijdig negatief wordt, verliest ze haar effect. Mensen sluiten zich af, voelen zich beoordeeld en worden defensief.
Complimenten werken precies omgekeerd. Ze openen. Ze versterken de relatie tussen hulpverlener en cliënt, tussen leerkracht en leerling, tussen collega’s onderling. Wanneer een patiënt hoort dat hij moedig was tijdens een moeilijke behandeling, wanneer een jongere erkenning krijgt voor één kleine stap vooruit, wanneer een collega bedankt wordt voor haar geduld – dan groeit vertrouwen. En waar vertrouwen groeit, wordt samenwerken vanzelf gemakkelijker.
Belangrijk is wel dat complimenten oprecht en concreet zijn. Een algemeen “goed gedaan” heeft weinig impact. Zeggen “ik zag hoe rustig je bleef tijdens dat lastige gesprek, dat maakte echt verschil” raakt veel dieper. Het benoemt gedrag, geen persoonlijkheid, en maakt duidelijk wát precies gewaardeerd wordt. Zo wordt een compliment ook een vorm van positieve feedback: het leert mensen welk gedrag ze best herhalen.
In de omgang met conflicten is waardering misschien wel het krachtigste preventiemiddel. Veel spanningen escaleren omdat mensen zich niet gehoord voelen. Een eenvoudig compliment kan de angel uit een situatie halen. Het herinnert eraan dat iemand méér is dan zijn moeilijk gedrag. Zeker in de zorgsector, waar cliënten vaak worstelen met angst, pijn of schaamte, kan erkenning een vorm van menselijke waardigheid herstellen.
Ook binnen teams zijn complimenten onmisbaar. Hulpverleners en leerkrachten werken vaak onder hoge druk. De dagelijkse realiteit is zwaar, successen zijn soms klein en onopvallend. Een cultuur waarin collega’s elkaar bewust waarderen, werkt beschermend tegen stress en burn-out. Ze maakt teams veerkrachtiger en warmer.
Complimenten geven vraagt geen budget, geen opleiding, geen ingewikkelde methodiek. Alleen aandacht en de bereidheid om het goede te zien. Toch blijkt het in de praktijk niet vanzelfsprekend. Daarom is die Nationale Complimentendag op 1 maart zo waardevol: ze herinnert ons eraan om even stil te staan bij wat wél goed gaat.
Als hulpverleners willen we mensen ondersteunen in hun groei. Wie groei zegt, zegt ook aanmoediging. Straffen begrenzen, maar complimenten doen bloeien. Ze zijn misschien wel het meest onderschatte professionele instrument dat we hebben.
Laten we er dus gul mee zijn – op 1 maart, en op alle andere dagen van het jaar.