In mijn werk als  trainer in geweldbeheersing kom ik vaak in aanraking met situaties waarin spanning snel kan escaleren. Zorgprofessionals willen nabij en helpend zijn, maar worden soms geconfronteerd met onverwachte agressie. In zulke momenten is het essentieel om over eenvoudige, praktische strategieën te beschikken die veiligheid creëren zonder dat men zelf geweld moet gebruiken. Schilden is zo’n strategie. Het is het gebruikmaken van een object dat tussen jou en de agressieve zorgvrager wordt geplaatst. Het object vormt een fysieke bescherming en geeft tegelijk mentale ruimte om rustig te blijven denken.

Het idee achter schilden is eigenlijk verrassend eenvoudig. Wanneer iemand u aanvalt met een mes of een ander voorwerp, is rechtstreeks fysiek verweer vaak gevaarlijk en onrealistisch. Een rugzak, een kussen of zelfs een prullenmand kan dan dienstdoen als geïmproviseerd schild. Door zo’n voorwerp voor je lichaam te houden, vergroot je de afstand en verklein je de kans op letsel. Ook een stoel kan zeer effectief zijn. Wie een stoel tussen zichzelf en de aanvaller plaatst, creëert plots een veilige zone waarin opnieuw communicatie mogelijk wordt. Het gaat dus niet om heroïsche technieken, maar om nuchter gebruik van wat op dat moment voorhanden is.

Naast verplaatsbare objecten bestaan er ook statische vormen van bescherming. In dat geval spreken we eerder van een barrière. Een tafel, een balie of een auto kan hetzelfde doel dienen als een draagbaar schild. De essentie blijft identiek: iets tussen jou en de ander plaatsen zodat de dreiging afneemt. Een eenvoudig experiment maakt dit duidelijk. Speel eens tikkertje rond een auto. Degene die tikt, moet voortdurend rond het voertuig bewegen, terwijl de ander zich relatief veilig kan positioneren. Het is niet alleen een speelse oefening, maar tegelijk een waardevolle fysieke training in afstand houden en positioneren.

Voor hulpverleners heeft deze benadering een belangrijk psychologisch voordeel. Schilden biedt een alternatief voor vechten of vluchten. Het geeft tijd om te ademen, om hulp in te roepen en om de-escalerend te blijven spreken. Wie een object als bescherming gebruikt, behoudt waardigheid en professionaliteit, zelfs in moeilijke omstandigheden. In opleidingen geweldbeheersing probeer ik studenten te leren dat veiligheid vaak begint met creativiteit en kalmte. Een eenvoudig voorwerp kan dan het verschil maken tussen paniek en controle. Schilden is daarom geen spectaculaire techniek, maar een realistische en humane manier om met agressie om te gaan. Het herinnert ons eraan dat zelfverdediging in de zorg in de eerste plaats draait om bescherming, niet om winnen.

Bron: Adams C. en Van Laere Luc (2019). Geweldbeheersing en zelfbescherming in zorg en welzijn. Toolbox voor de zorgverlener. Brussel. Politea.